Đó chính là Dự án Củng cố và phát triển hệ thống giống lúa của nông dân tại Bắc Kạn (SRD) được tài trợ bởi tổ chức Cordaid- Hà Lan với thời gian thực hiện hơn 3 năm (2008-2011). Mục tiêu của dự án là nhằm giúp cho người nông dân tiếp cận được phương pháp canh tác mới, giúp họ chủ động trong sản xuất, duy trì bảo tồn, chọn lọc được nguồn giống chất lượng cao phục vụ lâu dài cho nền nông nghiệp.
Dự án triển khai đến 8 huyện, thị do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh thực hiện, với cách thức tổ chức chặt chẽ, khoa học từ tỉnh đến cơ sở nên đến nay các hợp phần của dự án đã thể hiện rõ tính khả thi. Mạng lưới cán bộ kỹ thuật, chính quyền các xã, người nông dân đã phát triển rộng rãi tại vùng dự án. Trước hết giúp họ tham gia vào các khoá huấn luyện nâng cao kiến thức, lập kế hoạch sản xuất và kinh doanh hạt giống lúa, kiến thức tin học, hội thảo chia sẻ kinh nghệm, hội trợ hạt giống lúa..
 |
| Nông dân xã Xuất Hoá (thị xã Bắc Kạn) tham gia lớp Dự án củng cố và phát triển hệ thống giống lúa nông dân trong vụ mùa năm 2009. |
Kết quả năm 2009 dự án đã tổ chức 15 lớp học về nâng cao năng lực và mở rộng việc áp dụng nguồn gen cây trồng thu hút 450 nông dân tham gia, qua đó tạo điều kiện cho người nông dân tham gia vào các phương pháp kỹ thuật là phục tráng giống. Với cách này người nông dân có thể nghiên cứu những giống lúa đã bị thoái hoá mà trước đó họ từng gieo cấy, kỹ thuật này chủ yếu sư dụng phương pháp chọn quần thể nhằm mục tiêu giữ gìn và cải thiện chất lượng giống lúa. Đây cũng là một trong kỹ thuật cơ bản giúp người nông dân tự tìm ra nguồn giống tốt, ổn định. Phương pháp tiếp theo là kỹ thuật so sánh giống, qua phương pháp so sánh này các nhóm dự án đã chọn lọc được một số lúa có triển vọng như Khang dân Đột biến, DT122, HT1, MĐ1, DV 108, Khang dân 18..theo các tiêu chí mong đợi của họ để đưa vào sản xuất trong vụ tiếp theo. Ngoài ra còn phương pháp so sánh số dảnh cấy, thâm canh lúa tổng hợp được các nhóm áp dụng khoa học, đúng kỹ thuật nên đã mang lại hiệu quả rõ rệt như lượng thóc giống giảm, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm, năng suất và thu nhập tăng, sâu bệnh hại cây trồng hạn chế. Đặc biệt khi tham gia vào phương pháp canh tác này đã làm thay đổi một số tập quán gieo cấy của nông dân.
Dự án Củng cố và phát triển hệ thống giống lúa nông dân đã ảnh hưởng tích cực đến tư duy, tập quán sản xuất của người nông dân. Người dân có thể làm chủ ruộng đồng, không phải mất nhiều tiền để mua giống với giá quá cao như hiện nay mà có thể tự bảo tồn và sản xuất giống lúa cho các thời vụ tiếp theo. Dự án còn đặc biệt quan tâm đến nhu cầu, kích thích khả năng sáng tạo của người nông dân khi trong năm qua đã tổ chức thành công Hội chợ hạt giống lúa với chủ đề "Lúa gạo với đời sống sinh kế cộng đồng" qua đó đã khảng định được vai trò của người nông dân trong tổ chức sản xuất, lập kế hoạch, trao đổi phương pháp, nghiêu cứu để tìm ra các loại giống lúa tốt nhất, phân tích những hạn chế khi sử dụng những loại giống lúa hiệu quả thấp.
Trong năm 2010, dự án tiếp tục phát triển mạng lưới rộng hơn, trong đó tập trung vào các lớp học tại đồng ruộng, tăng cường hoạt động tại trung tâm học tập cộng đồng, nâng cao kiến thức dự án và kiến thức xã hội cho cán bộ kỹ thuật và nông dân. Sẽ đề nghị để tỉnh công nhận một đến hai bộ giống lúa do nông dân chọn tạo và ủng hộ một số giống do nông dân chọn tạo có triển vọng. Đồng thời kết hợp tăng cường tuyên truyền quảng bá kỹ thuật về kết quả một số giống lúa. Kết quả của dự án Củng cố và phát triển hệ thống giống lúa nông dân triển khai trên địa bàn sẽ bổ sung vào nguồn cơ cấu giống lúa của tỉnh ta ./.
PV